Natuurnieuwsbrieven

 

Elke maand verschijnt er een nieuwe aflevering met natuurnieuws. U kunt de aangeboden informatie vrij gebruiken, maar wel graag met bronvermelding.

Klik hier voor Natuur Net Nieuws van de maand januari.
Hieronder kunt u het afgelopen jaar nog eens bekijken/lezen.

NNN januari ’19, NNN februari ’19, NNN maart ’19, NNN april ’19, NNN mei ’19,
NNN juni’19, NNN juli ’19, NNN sept ’19, NNN okt ’19, NNN nov ’19, NNN dec ’19

stippellijn

U kunt zich aanmelden voor een gratis abonnement op Natuur Net Nieuws via onderstaand formulier.

stippellijn

Niet meer ontvangen?
Als u de nieuwsbrief niet meer wilt ontvangen, kunt u een mail sturen naar:
info@groen-natuurlijk.nl

stippellijn

vervolg van Natuur Plus januari 2020 Wilde eend
Paarvorming
Voor de balts, die al in de herfst begint, steekt de woerd zich in een mooi nieuw verenpak en dan begint het spel. Rondjes zwemmend om het vrouwtje, trekt hij zijn kop naar achteren en richt zich hoog op uit het water. Dan duikt hij naar voren, roeit driftig met zijn snavel door het water en komt weer omhoog, daarbij kromt hij zijn hals, zodat z’n snavel ondergedompeld blijft. Daarna trekt hij de snavel tegen zijn borst, tilt hem plotseling op en werpt een snoer van waterdruppels in de richting van het vrouwtje waar hij een oogje op heeft. Ook toont hij zijn glanzend-blauwe spiegel­vlek, door de vleugel iets te lichten. Het vrouwtje wijst, nadat zij het mannetje heeft uitverkoren, met haar snavel de woerden aan die door haar geliefde weggejaagd moeten worden. Daarna wordt er dagelijks op het water gepaard. Zonder water is er geen paring. Na de paring zwemt het mannetje een rondje om z’n vrouwtje en vervolgens nemen ze samen een bad. Wilde eenden vormen in de winter en het voorjaar paartjes. Daarbuiten is de binding afwezig.

Leefomgeving en voedsel
In Nederland is de wilde eend de meest voorkomende soort eend. Hij komt echter ook voor in Noord- en Centraal-Amerika, Azië en in het Caribisch gebied. De wilde eend is eigenlijk overal te vinden waar voedselrijke wateren zijn zoals boerensloten, kanalen, rivieren, vijvers, vennen, moerassen, plassen, beken en meren. In de herfst vormen wilde eenden groepen van soms meer dan 1000 dieren op grote wateroppervlakten, van waaruit ze zich ’s avonds verspreiden om voedsel te zoeken. ‘s Winters verzamelen ze zich vaak bij wakken in dichtgevroren water. Die houden ze al zwemmend zelf open.

Het voedsel bestaat voornamelijk uit waterplanten, grassen en kleine diertjes waaronder visjes en waterinsecten. Die haalt hij van de bodem door te grondelen: met het kopje onder water en het kontje in de lucht zoekt hij onder het wateroppervlak naar voedsel.

Als hij grondelt zuigt hij met z’n vlezige, gevoelige tong water op door de snavelspits en laat dit met gesloten snavel via de randen weer naar buiten lopen. Hierdoor ontstaat het bekende snaterende/slobberende geluid. Hij slobbert ook kroos uit het water op. Eendenkroos heeft die naam niet voor niets gekregen. Op het land eet hij graag wormen en slakken. ‘s Zomers en in de herfst gaat de wilde eend over op een vegetarisch dieet dat vooral bestaat uit zaden van grassen en granen. Wilde eenden gaan vooral ‘s nachts op zoek naar eten. Voedselvluchten vinden plaats over 10 km en meer. Eendenkuikens eten allerlei kleine diertjes, zoals muggen en waterslakjes.

Broeden
De wilde eend broedt in heel Europa, grote delen van Azië en in Noord-Amerika. Hij is ingeburgerd op diverse plaatsen in het zuidelijk halfrond. Hij is overwegend standvogel; alleen de meest noordelijke populaties trekken en overwinteren in warmere streken. Gemiddeld leven er in Nederland ruim 350.000 broedparen van de wilde eend. Sinds 1990 loopt de broedpopulatie terug, de reden hiervoor is nog niet helemaal duidelijk.
In maart maakt het paar ‘verkenningsvluchten’ om een geschikte plek voor de bouw van een nest te vinden. De woerd beslist uiteindelijk waar de het nest komt. Boven: nest in knotwilg. Het vrouwtje zorgt voor de inrichting. Het nest wordt gebouwd op de grond, vaak dicht bij het water, verstopt in het lange gras, maar ook wel in een knotwilg en soms zelfs op een balkon.

De broedperiode kan van februari tot augustus duren. Gedurende die tijd heeft ze soms wel twee tot drie legsels, meestal bestaande uit 6 tot 10 eieren. Deze eieren worden alleen door het vrouwtje bebroed. Eerst blijft de woerd nog in de buurt van het nest. Vaak begeleidt hij zijn vrouwtje als ze het nest even verlaat voor haar ontbijt en avondmaal. Na een week houdt het mannetje het voor gezien en verlaat voorgoed zijn vrouwtje. Een woerd ziet dus nooit zijn eigen jonkies. Over het algemeen duurt het uitbroeden van de eieren ongeveer 28 tot 30 dagen.
In de laatste fase communiceren de eendenkuikens vanuit het ei met elkaar, zodat ze gelijktijdig geboren worden. Hiermee vergroten ze hun overlevingskans en hoeft de moeder niet te letten op loslopend grut terwijl ze alsnog enkele eieren moet uitbroeden.

De sterfte van eendenkuikens is het grootst in de eerste weken nadat ze het nest hebben verlaten. De kuikens zijn in die fase het meest kwetsbaar voor roofdieren en slechte weersomstandigheden. Ze moeten ook vaak aan land om te rusten.

In sloten en vijvers met steile oevers verdrinken veel jonge eendjes: die kunnen de kant niet opkomen en raken uitgeput. Om dit te voorkomen zouden er op die plekken eendentrappetjes moeten worden geplaatst, zodat eendjes en andere dieren veilig het water kunnen verlaten. Drie op de vier eendenkuikens worden niet ouder dan drie weken. Gemiddeld worden eenden 15 jaar oud, maar er zijn oudere exemplaren bekend. De oudst bekende wilde eend werd 29 jaar.

Eendenkorf
Om het broedsucces van de wilde eend te vergroten kan het plaatsen van broedkorven helpen. Soms kunnen ook waterhoentjes of steenuilen in een korf broeden. Het succes van broedkorven kan worden vergroot als ook de water- en oeverbiotoop op orde is met veel schuilgelegenheid en natuurlijk voedsel.
De korven worden (op een rustige, luwe plek) boven het water geplaatst. Daardoor valt een groot deel van de predatie weg. Veel landroofdieren -zoals vossen, marters en katten- mijden het water. Vliegende predatoren, zoals kraaien, reigers, ooievaars, eksters en meeuwen, worden door de nauwe ingang van de korf weerhouden van predatie van het nest. Het plaatsen van broedkorven gebeurt altijd in overleg met de eigenaar van het water. 

Broedkorven worden traditioneel gevlochten van wilgentenen. Ze worden op stevige kruiselings geplaatste stokken boven het water geplaatst in december/januari zodat de eenden er tijdig aan kunnen wennen. De richting van de vliegopening is van groot belang bij het plaatsen. De achterkant moet gericht zijn op de overheersende windrichting. Dus de opening naar het noordoosten. Door de korf iets achteroverhangend te plaatsen, wordt voorkomen dat het vrouwtje per ongeluk de eieren mee naar buiten rolt bij het verlaten van het nest. De achterkant van de eendenkorf wordt gevuld met fijngeknipt, oud hooi. Dit om de korf zoveel mogelijk winddicht te maken. Voor meer info: klik hier

Ruien
Wilde eenden ruilen minstens één keer per jaar hun oude ‘jas’ in die uit ruim 10.000 veren bestaat, voor een nieuwe; dit wordt rui genoemd. Ze verliezen in korte tijd alle grote veren vanuit hun vleugels en kunnen een maand lang niet vliegen. Mannetjes krijgen dan hetzelfde bruine onopvallende verenkleed als vrouwtjes, zodat ze in deze kwetsbare tijd niet opvallen. Alleen aan de groengele kleur van de snavel kun je nog zien dat het een mannetje is. Pas in september krijgen de mannetjes hun mooie prachtkleed terug.

Overleving kuikenfase
Het probleem voor de Nederlandse wilde eenden zit niet in een afnemend nestsucces of een verminderde overleving. Het nestsucces (percentage nesten dat ten minste één uitgelopen jong voortbrengt) is op de lange termijn gelijk gebleven zonder duidelijke schommelingen. De jaarlijkse overleving van in Nederland geringde eenden is zelfs toegenomen. Deze hogere overleving komt waarschijnlijk mede tot stand door het sterk afgenomen afschot in Nederland. Het stabiele nestsucces en een lichte toename in overleving in een afnemende populatie maken het aannemelijk dat het probleem voor de wilde eend in de kuikenfase zit. Vooral in stedelijk gebied is het predatie-effect goed zichtbaar, waarbij eenden in enkele dagen tijd soms 8-10 kuikens verliezen. Belangrijke predatoren zijn reigers en bruine ratten maar ook meeuwen.

Jacht
De jacht op wilde eenden is toegestaan van 15 augustus tot en met 31 januari. Het is de enige eend van de bijna dertig soorten in Nederland waar jagers nog op mogen jagen.

Soepeend
Soepeenden zijn watervogels die vrij leven in de Nederlandse natuur. Het is geen aparte soort maar een verzamelnaam voor eenden die een kruising zijn tussen wilde eenden en losgelaten of ontsnapte eenden. De eenden zelf maakt het niets uit, die maken geen onderscheid. Zo ontstaan er veel hybride eenden (kruisingen tussen soepeenden en wilde eenden). Het onderscheid tussen soepeend en wilde eend is bij het mannetje vaak goed te zien. De witte halsring kan ontbreken of de borst is grijs in plaats van bruin. Bij de vrouwtjes is het veel moeilijker te zien, omdat die vaak net iets lichter of donkerder bruin zijn dan de wilde eend. Veel soepeenden hebben echter witte vlekken of zijn helemaal wit, wat de determinatie een stuk eenvoudiger maakt. Bij donskuikens is het vaak het makkelijkst te zien: zij zijn (gedeeltelijk) geel of juist bijna zwart.

Sovon en Vogelbescherming hebben 2020 uitgeroepen tot het Jaar van de Wilde Eend. Sinds 1990 is ongeveer een derde van onze wilde eenden verdwenen. Waardoor? Dit jaar wordt opnieuw hulp van het publiek ingeroepen om dit raadsel op te lossen.

Hoe kun je meedoen?
Begin 2020 wordt de vernieuwde versie van de app KuikenTeller gelanceerd.
Door gezinnetjes (toompjes) wilde eenden met kuikens te volgen en het aantal kuikens telkens te tellen, verzamel je waardevolle informatie. Je kunt ook gegevens over krakeenden en soepeenden invoeren. Naast kuikens tellen is het de bedoeling meer kennis te verzamelen over de verhouding tussen mannetjes en vrouwtjes wilde eenden.

Meer informatie
Deze winter verschijnt er steeds meer praktische informatie op deze website over hoe je kunt meedoen aan het Jaar van de Wilde Eend.

Bronnen: Sovon, Beesies, Vogelbescherming, BNNVara, Dieren-en-planten, Landidee

Terug naar de natuurnieuwsbrief van januaristippellijn